Po japońsku - haiku
Szukasz dla siebie nowych form wyrazu? Lubisz eksperymentować z pomysłami i jesteś otwarty na nowe inspiracje? Być może odnajdziesz się w sztuce pisania haiku, które nie tylko pomoże Ci doskonalić swój literacki warsztat, ale przede wszystkim nauczy słuchania i odkrywania własnego „ja”.
Forma poetycka haiku powstała w Japonii w okresie Edo (1603-1868) w czasie, kiedy w dawnej stolicy Edo (dzisiejszym Tokyo) rzeczywistą władzę sprawowali szoguni. Do najsławniejszych poetów specjalizujących się w klasycznej formie haiku należeli twórcy pochodzący z uprzywilejowanej klasy samurajów: Matsuo Bashō (1644-1694), Yosa Buson (1716-1783), Kobayashi Issa (1763-1828) oraz Masaoka Shiki (1867-1902), twórca współczesnej formy haiku, który w swojej twórczości nawiązywał do tradycji Matsuo Bashō choć znany był ze swej ostrej krytyki wobec Mistrza.
Współczesne pojęcie haiku, hokku i haikai stosowane są wymiennie, choć istnieją minimalne różnice etymologiczne o kręgu znaczeniowym. Z zestawienia sylab: (hai)kai i hok(ku) powstała nazwa haiku – żartobliwy wers.
Oprócz podziału na trzy wersy z wyraźnie określonym metrum, prawidłowe haiku winno posiadać dwa ważne elementy:
- kigo (dosł. słowo na temat pory roku); stąd haiku bywa często określane poezją czterech pór roku, choć znajdują się też aluzje na temat pory dnia,
- kireji (dosł. słowo odcinające) polegające na podziale wiersza na dwie w pewnym stopniu niezależne części umieszczone po pierwszym pięcio-sylabowym wersie albo po wersie siedmio-sylabowym.
Równie ważnym elementem haiku jest powiązanie poezji z kaligrafią i obrazem zw. haiga. Wiersze wzbogacano delikatnymi szkicami, które rysowano na jedwabiu czarnym pędzelkiem, piórkiem lub zaostrzonym bambusem. Opisy liryczne haiku połączone z motywem malarskim posiadają jakby wcieloną metaforę i posługują się skrótem myślowym i zachwycają stylem po dziś dzień.
Rodowód haiku jest sciśle związany z filozofią i estetyką buddyzmu zen, gdzie akt tworzenia traktowany jest jako rodzaj medytacji polegającej na skupieniu, oczyszczeniu umysłu z iluzji i wyobraźni, samodoskonaleniu i samokontroli w dotarciu do prawdy i wiedzy.
Wysublimowana forma praktyki zen staje się drogowskazem od początkowego braku oświecenia (zw. kenshō) w usuwaniu wewnętrznych barier, które odgradzają wewnętrzne „ja” od reszty wszechświata, aż do stanu nirwany – wyzwolenia od cierpień (zw. dukkha), dzięki czemu staje się możliwe wtapianie tego własnego „ja” w ogólny nurt życia. Następuje szczególny moment olśnienia (zw. satori) przejawiający się w dążeniu do wewnętrznej doskonałości, do zrozumienia istoty rzeczy, sedna każdego ludzkiego istnienia.
Poezja haiku rozwinęła się głównie dzięki Basho (1643-1694), którego odczuwanie zen najlepiej wyrażało się w poezji całkowicie zgodnej z duchem wu-shih, czyli „nic szczególnego". „Aby pisać haiku - powiedział - postaraj się o małe dziecko". Wiersze Basho mają tę samą natchnioną obiektywność, jaką ma dziecięce wyrażanie zafascynowania i przywracają nam to samo poczucie świata, jakie mieliśmy, gdy po raz pierwszy pojawił sie on przed naszymi zdumionymi oczyma. Haiku to wiersze składające się jedynie z siedemnastu sylab, które porzucają swój temat niemal zaraz po jego podjęciu.
Dla tych, którzy nie zetknęli się z kulturą Japonii haiku może być tylko początkiem wiersza, albo tylko jego tytułem! Trzeba jednak wziąć pod uwagę, że przekład wiersza tego typu zaburzy jego brzmienie i rytm. Istnieje wiele haiku, które są równie sztuczne jak japońskie obrazki na tanich tackach z laki przeznaczonych na eksport. Należy jednak pamiętać, że dobre haiku jest niemal jak kamyk wrzucony do sadzawki umysłu słuchacza, który przywołuje skojarzenia z głębi pamięci. Zaprasza on raczej słuchacza do współpracy, zamiast wprawiać go w stan bezbrzeżnego podziwu dla poetyckich wyczynów autora.
Na podstawie: Lee Gurga, Haiku: A Poet's Guide
Dodawanie komentarza
Jeśli chcesz dodać komentarz, zaloguj się.
Komentarze
Brak komentarzy.