Portal Pisarski Arkana Allarte.  Uczymy dobrze pisać. Poznaj tajemnice pisania bestsellerów, reportaży, prac magisterskich lub dyplomowych. Specjalnie  dla Ciebie tworzymy przydatne informacje i porady dotyczące pisania.

Analiza a interpretacja

Niemal każde wypracowanie na pisemnej maturze z język polskiego wymaga od nas zanalizowania i zinterpretowania tekstu. Dotyczy to zarówno prozy, jak i poezji, zatem ani przed analizą, ani przed interpretacją nie uciekniemy.

Wbrew pozorom te dwie czynności wcale nie są tak trudne, jak mogłyby się wydawać. Trzeba też zaznaczyć, że prawidłowe ich wykonanie wcale nie jest zarezerwowane tylko dla humanistów.

Analiza polega na wypisaniu cech tekstu, które właściwie są dla nas oczywiste. Analizujemy, czyli rozkładamy tekst na części pierwsze. Badamy strukturę tekstu. Opisujemy rodzaj epicki, określamy kompozycję (otwarta/zamknięta, zwykła/klamrowa). Następnie przechodzimy do opisania tematyki. Egzaminatorów interesują konkretne informacje – o czym tekst mówi, jak przedstawia się opisywana sytuacja, jakie jest zawiązanie akcji, jak wygląda punkt kulminacyjny i rozwiązanie. Koniecznie musimy wystrzegać się streszczeń. Gdybyśmy mieli do napisania streszczenie, polecenie brzmiałoby „Napisz streszczenie utworu”, a nie „Zanalizuj i zinterpretuj tekst”.  Kolejnym krokiem jest zidentyfikowanie narratora. Piszemy czy jest on pierwszo- czy trzecio osobowy, czy jego wiedza jest powszechna bądź ograniczona. Istotne jest też, żebyśmy potrafili odczytać czy narrator jest lub był uczestnikiem wydarzeń, a może tylko je obserwuje lub obserwował.

Dalej wymieniamy bohaterów pierwszo- i drugoplanowych. Określamy, czy w czasie akcji ulegli oni zmianie, czy nie. UWAGA! Tu używamy fachowego określenia „bohater statyczny” – ten, który się nie zmienia i „bohater dynamiczny” – ten, który ulega zmianie. Klasycznym dynamicznym bohaterem jest ksiądz Robak z „Pana Tadeusza”. Często, kiedy mamy przed sobą fragment lektury, musimy odwołać się do całości. Niestety w tego typu zadaniach dość często wychodzi lenistwo w czytaniu, dlatego dobrze jest przed maturą zapoznać się choćby ze streszczeniami książek. Bohatera musimy również krótko opisać. Warto wtedy odnieść się do epoki literackiej, z której pochodzi dzieło. Jeśli więc mamy do czynienia, na przykład z Wokulskim, piszemy że jest on rozdarty pomiędzy dwiema epokami – romantyzmem i pozytywizmem. Z jednej strony brał udział w romantycznych zrywach mających na celu wyzwolenie narodu, a z drugiej interesował się wynalazkami, stał się kapitalistą.

Kolejnym istotnym elementem jest określenie czasu akcji, a także jego rozpiętość, jeśli akcja działa się w przeciągu kilku lat.

Ostatnim krokiem w analizie jest opisanie przeważających firm wypowiedzi – dialog, opis, opowiadanie itp.
Interpretacja natomiast polega na próbie odczytania, zrozumienia sensu tekstu. Opisujemy, co tekst przekazuje czytelnikowi i jak daje się zinterpretować. Unikajmy własnych osądów i sformułowań typu „ja myślę”. Klucz rzadko odpowiada naszym poglądom, a matura jest na tyle ważna, że lepiej napisać coś, co będzie obiektywne. Trzymajmy się zasady konsekwencji w interpretacji i logiki wywodu. Wszystkie tezy musimy umieć uargumentować, obronić.

Podsumowując:

Analiza to przede wszystkim: opisanie tematyki, kompozycji, narracji, bohaterów, czasu, formy wypowiedzi. Ponadto bardzo mocno zapunktujemy nawiązując do kontekstów biograficznych autorów, tła historycznego, epoki literackiej.

Interpretacja opiera się na sformułowaniu tezy mówiącej o tym, jaki jest przekaz tekstu lub wiersza.